.

Russian Orthodox Mission Society of st. Serapion Kozheozersky

.
Русский
ru
Azərbaycan dili
az
Gjuha shqipe
sq
English
en
العربية
ar
հայերեն
hy
Afrikaans
af
Български език
bg
Cymraeg
cy
Magyar nyelv
hu
Việt ngữ
vi
Ελληνικά
el
ქართული ენა
ka
Dansk
da
עִבְרִית
he
Bahasa Indonesia
id
Español
es
Íslenska
is
Gaeilge
ga
italiano
it
Қазақша
kk
Gĩgĩkũyũ
ki
中文
zh
한국어, 조선말
ko
Κurdî
ku
Кыргыз тили
ky
Latviešu
lv
Lietuvių kalba
lt
Македонски
mk
Bahasa Melayu
ms
Malti
mt
Монгол хэл
mn
Deutsch
de
Nederlands
nl
Norsk
no
pl
Português
pt
Limba română
ro
Cebuano
ceb
Српски
sr
slovenčina
sk
kiswahili
sw
Tagalog
tl
Тоҷикӣ
tg
ภาษาไทย
th
Тыва дыл
tyv
Türkçe
tr
اردو
ur
Ўзбекча
uz
فارسی
fa
suomi
fi
Français
fr
हिन्दी
hi
Hrvatski jezik
hr
Český jazyk
cs
Svenska
sv
eesti keel
et
日本語
ja

Реквизиты для пожертвований:

41001409981867

Świątynia prawoslawna


V prawoslawnej świątyni


Chrześcijanin Zachodu, przychodząc do prawosławnej świątyni na Liturgię, wkracza w inny świat.

Najpierw wchodzi do cerkwi, której forma, wystrój i ozdoby są nie tylko zgodne z tradycją, ale posiadają własne znaczenie. Przeszedłszy przez drzwi wewnętrzne, albo narteks, znajduje się w nawie, która ma formę nie zwykłego prostokąta, ale kwadratu, zupełnie pustego, nie licząc kilku krzeseł, przeznaczonych dla chorych i słabych. Podnosi głowę, i w górnej centralnej kopule spostrzega przepełnione chwałą oblicze Chrystusa Wszechwładcy. Dookoła bębna, podtrzymującego kopułę znajdują się prorocy, apostołowie, podobni do aniołów spowiednicy (wyznawcy), a na sklepieniach otaczających kopułę - cherubinowie i serafimowie, czterech ewangelistów, sceny z życia Chrystusa; spośród tych scen zwykle odznaczają się te, które są zaznaczone w kalendarzach kościelnych. Niżej pod ścianami ukazują się wyobrażenia (sylwetki) mnichów i ascetów, męczenników, wyznawców i nauczycieli; krąg świętych zawiera w sobie i jakby włącza w siebie całe zebranie modlitewne.

Z tyłu, na zachodniej ścianie nawy, przedstawione jest "Wniebowzięcie" Dziewicy Maryi, a na wschodniej jej stronie wznosi się przystrojona ikonami przegroda, ikonostas, oddzielająca ołtarz od nawy. Może ona być stosunkowo niska, ale może też dochodzić do samego sklepienia. W jej centrum znajdują się podwójne drzwi, po bokach zaś - zwykłe. Na wysokim ikonostasie zwykle są odtworzone tematy freskowych albo mozaikowych wystrojów (rysunków) nawy. Po prawej stronie drzwi centralnych, albo "carskich wrót", znajduje się obraz Chrystusa Wszechwładcy, po lewej - Matki Boskiej z dzieciątkiem Chrystusem. Na samych carskich wrotach ukazane jest Zwiastowanie, a na południowych i północnych - archaniołowie Michał i Gabriel albo święci diakoni. Bezpośrednio nad carskimi wrotami przedstawiona jest Ostatnia Wieczerza. Drugi rząd tworzą ikony, przedstawiające zbawcze dzieje (działanie) Chrystusa w Jego ziemskim życiu, którym poświęcone są najważniejsze święta w kalendarzu kościelnym. Nad nimi, w trzecim rzędzie, znajdują się apostołowie, odwróceni w pozie modlitewnej w kierunku centrum, gdzie zasiada na tronie sam Chrystus, a po jego stronach znajdują się dwaj główni wstawiennicy rodu ludzkiego - Bogurodzica i Jan Chrzciciel. Zdarza się że jest i czwarty rząd, na którym przedstawieni są prorocy z dwóch stron Dziewicy z Dzieciątkiem, a nad całym ikonostasem roztacza się krzyż z namalowanym (innych w świątyni nie ma) wyobrażeniem ukrzyżowanego Pana z Bogurodzicą i ewangelistą Janem po dwóch stronach.

Kiedy carskie wrota są otwarte, w środku ołtarza, będącego zwykle w kształcie półokrągłej absydy, modlący się mogą widzieć bogato przystrojony tron o formie sześciennej; na nim stoi krzyż, świeczniki i arka, często zrobione w kształcie świątyni, - w niej schowany jest poświęcony w czasie eucharystii chleb. Można dojrzeć nawet malowidła na ołtarzu. Na samym dole znajdują się dwa rzędy biskupów, odzianych w szaty liturgiczne i zwróconych ku tronowi. Nad nimi przy tronie sam Chrystus udziela komunii apostołów, jedną ręką - konsekrowanym chlebem, drugą - z kielicha. Z półsferycznej kopuły apsydy z góry tronu w przestrzeń nawy patrzy Matka Boska - jej wyobrażenie często widoczne jest z nawy w górze ikonostasu. Jednak modlący się raczej nie zobaczą ołtarza, na którym przygotowuje się eucharystyczne chleb i wino, a do którego dostęp otwiera się przez północne wrota ikonostasu. Nie zobaczą też jego malowideł, przedstawiających narodzenie, śmierć i pogrzeb Chrystusa. Nie dadzą rady zajrzeć także do południowej części apsydy, służącej jako zakrystia.

Typowa świątynia prawosławna ze swoimi lampami, świecami i przenikającym zapachem kadzidła bardzo różni się od atmosfery liturgii, do której przywykł człowiek zachodni. Świątyni jest nieporównywalnie większa, niż miejsce, gdzie przeprowadzane jest zebranie modlitewne; jest ona obrazem nieba na ziemi. Podczas gdy niższe części nawy ukazują świat widoczny, kopuła, a tym bardziej ołtarz są symbolami nieba, gdzie aniołowie, archaniołowie i wszystkie siły niebieskie kłaniają się Bogu w Trójcy Jedynemu.

Chrześcijanin zachodni zauważa, że prawosławna świątynia narzuca uczucie pewnej sakralnej tajemniczości, a prawosławni czują się tam przytulniej, niż on sam w bardziej prostym otoczeniu, do którego się przyzwyczaił. Wchodząc do świątyni, obchodzą ją dookoła, całują ikony, zapalają przed nimi świece, modlą się. Mogą oni przynieść do wrót północnych małą okrągłą bułeczkę, nazywaną "prosforą" (tj. "ofiarą"), i przekazać ją razem ze wypominkowym spisem żywych i zmarłych diakonowi albo ministrantowi. Atmosfera w cerkwi przepełniona jest pobożnością i jednocześnie jest nieformalna, do czego w większości przyczynia się to, że w tych świątyniach nie ma ustawionych w rzędy siedzeń. W zachodnich kościołach zdarza się to rzadko - zwykle stoją tam ławki albo krzesła.

Prawosławna i katolicka świątynia


Świątynia chrześcijańska zawsze ma w planie krzyż - znak zbawienia, krzyż Chrystusa. Na Zachodzie świątynie budowano w kształcie łacińskiego - wydłużonego - krzyża, co wykształca przestrzeń jest dynamiczna, wyciągnięta na osi wschód-zachód, skierowana w stronę ołtarza, tam, gdzie na tronie znajduj się Najświętszy Sakrament. Ten ruch podkreślają rzędy kolumn, przypominające świąteczny pochód, pociągające wchodzącego. W zachodniej części Imperium Rzymskiego rozwijało się chrześcijaństwo społecznie aktywne, misyjne i właśnie to uwarunkowało wybór odpowiednich form architektonicznych, wzlot gotyckich wież i dzwonnic, dosłownie szturmujących niebo. Forma szpili, jako zakończenia bazyliki, w pełni spycha kopułę, tak lubianą na wschodzie.

We wschodniej części Imperium Rzymskiego rozwijało się chrześcijaństwo innego typu - kontemplacyjne, zgłębione modlitewnie, dążące do wewnętrznej przemiany człowieka. Tutaj nawet kościoły przybierały inne formy. Najczęściej w podstawie wschodnio-chrześcijańskiej świątyni leży grecki równoramienny krzyż, dzięki czemu przestrzeń świątyni jest statyczna, scentrowana, zebrana pod kopułą, która jak pokrow osłania modlących się. Tutaj główny jest nie dynamizm ruchu, lecz spokój kontemplacji, zwrócenie się do wnętrza i doświadczenie obecności Boga. Bazylika zmienia się tutaj w świątynię krzyżowo-kopułową. Forma ta, wypracowana w Bizancjum, została przejęta przez Ruś, gdzie się rozprzestrzeniła.

W ten sposób w formach architektury świątynnej wyraziła się jedność i różnorodność dwóch tradycji - zachodniej, katolickiej i wschodniej, prawosławnej.

Bazylika chrześcijańska, podobnie jak Świątynia Jerozolimska, ma strukturę trzyczęściową: ołtarz we wschodniej części, nawa (naos) - w centralnej, przedsionek (pritwor) - w zachodniej. Ołtarz przypomina starotestamentowe Święte Świętych. W czasie liturgii wchodzą tam tylko kapłani. W tradycji prawosławnej oddzielony jest od naosu (nawy) zasłoną, co również jest analogiczne do Świątyni Jerozolimskiej. Przegroda ołtarza na Rusi przekształciła się w ikonostas.

Wewnątrz świątyni


Świątynia prawosławna to cały świat, w którym można nauczyć się orientować. We wschodniej części świątyni mieści się ołtarz, ponieważ Chrystus jest światłością świata. Wschodnia część świątyni symbolizuje również Ziemię Świętą, Jerozolimę, w której narodził się, żył, cierpiał i zmartwychwstał Chrystus. Już półokrągła forma apsydy przy ołtarzu przypomina pieczarę , a tradycja chrześcijańska czci dwie pieczary - Betlejemską, gdzie narodził się Chrystus - i Grób Pański, gdzie złożono zdjęte z Krzyża ciało Jezusa i skąd powstał, gdy zniweczył więzy śmierci. Przeciwległa wschodniej, zachodnia strona świątyni symbolizuje zachód słońca. Tam, oraz w przedsionku, położonym w zachodniej części świątyni, stoją żałujący za grzechy i nieochrzczeni.

Świątynia wraz ze swoimi malowidłami jest książką, przeznaczoną do tego, by można ją było przeczytać. Czytać tą książkę trzeba z góry na dół, ponieważ świątynia przychodzi z góry, z nieba. I jej górna część nazywa się "niebo", a dolna - "ziemia". Niebo i ziemia tworzą "kosmos" (to słowo z greckiego znaczy "upiększony"). I rzeczywiście, wewnątrz, gdzie tylko można, świątynia jest wszędzie wymalowana, nawet w kątach, niedostrzegalnych dla oka. Malowidła wykonane są dokładnie i pięknie, ponieważ ich głównym widzem jest Bóg, Wszechwidzący i Wszechmocny. Jego obraz znajduje się w samej kopule, w najwyższym punkcie świątyni. W tradycji prawosławnej Bóg przedstawiany jest w postaci Jezusa Chrystusa Pantokratora (Wszechwładcy). W lewej ręce trzyma On księgę, prawą błogosławi Wszechświat.

Przy przejściu od kopuły do podstawowej objętości świątyni, wykształcają się półsferyczne płaskości, na których przedstawiono czterech ewangelistów, niosących na ziemię Dobrą Nowinę przez Ewangelie. Sklepienia i arki łączą niebo i ziemię. Na sklepieniach przedstawione są główne wydarzenia historii ewangelicznej, na arkach są apostołowie, prorocy, święci, czyli ci, którzy pomagają ludziom w ich wejściu do nieba. Ściany świątyni wymalowane są fragmentami z Historii Świętej: są to Stary i Nowy Testament, żywoty świętych - nawet z historią państwa oraz danej miejscowości. Na pierwszy rzut oka krąg wątków wydaje się nieograniczony i powtarzający się, tym niemniej ani jedna świątynia nie jest wewnątrz podobna do innej - w każdej program malowideł jest oryginalny. Świątynię prawosławną można nazwać encyklopedią. W każdej świątyni obecna jest cała historia ludzkości, począwszy od upadku Adama i Ewy, aż do współczesności, świętych XX wieku. Kulminacją historii świata i wierzchołkiem wszechświata jest Golgota - miejsce, na którym został ukrzyżowany Jezus Chrystus, gdzie dokonała się Jego Ofiara Krzyżowa i zwycięstwo nad śmiercią w akcie Zmartwychwstania. To wszystko jest skoncentrowane we wschodniej części świątyni, w miejscu, gdzie znajduje się ołtarz. Prolog i epilog świata znajdują się w przeciwległej części świątyni, na ścianie zachodniej: tutaj można zobaczyć sceny stworzenia świata, obraz raju, gdzie dusze sprawiedliwych trwają w szczęśliwości. Ale najczęściej zachodnią ścianę zajmuje wyobrażenie Strasznego Sądu, ponieważ wychodząc ze świątyni przez zachodnie drzwi, człowiek powinien pamiętać o tej godzinie, kiedy zakończy się jego ziemskie życie i każdy stanie na Sądzie. Jednakże, Straszny Sąd powinien nie tyle wystraszyć, ile przypomnieć człowiekowi o odpowiedzialności za przeżyte życie.

Świątynia to kosmos, zawierający wszystkich, którzy żyli, żyjących oraz tych, którzy będą żyć - wszyscy oni współistnieją w zamyśle Boga o świecie. Sklepienia świątyni podtrzymują potężne słupy, na których wyobrażone są postacie świętych - to męczennicy, wojownicy, ci, których przyjęte jest nazywać "słupami Kościoła". Swoim duchowym bohaterstwem trzymają oni duchowy budynek Kościoła, podobnie jak budynek świątyni spoczywa na słupach. W otkoskach okien przedstawieni są świeci mnisi. Staroruskie świątynie budowane były z grubymi ścianami, dlatego wykształcały się tutaj dość znaczące płaszczyzny, pozwalające rozmieszczać wizerunki. Tutaj zwykle przedstawiani są wielebni - pustelnicy, założyciele zakonów, nauczyciele duchowości. Okna w świątyni podobne są do oczu - są źródłem światła, przez nie świątynia patrzy na świat. Wielebni są "oczami Kościoła". Patrzą oni na świat i widzą to niewidzialne, co nie jest widoczne dla innych.

W absydzie często przedstawiona jest Bogurodzica - Oranta, modląca się. Niżej, w drugim rzędzie zwykle przedstawiona jest Eucharystia - scena przyjmowania komunii przez apostołów, w której Chrystus jest kapłanem. Najniższy rząd malowideł ołtarza zajmują figury Ojców Kościoła - teologowie, twórcy liturgii, dogmatów, nauczyciele - ci, których można nazwać intelektualnym fundamentem Kościoła. Wśród nich widzimy sviatitieliej: Jana Zlatousta, Wasyla Wielkiego, Grigorija Teologa, Mikołaja Mirlikijskiego.

Figury świętych malowano też na ścianach świątyń, umieszczając ich prawie na równi ze stojącymi w świątyni ludźmi. Tym sposobem podkreślano, że w liturgii biorą udział również święci, obecni wśród nas w sposób niewidoczny.

Prawosławny krzyż


Najbardziej rozprzestrzeniony jest w Prawosławiu krzyż o ośmiu końcach, który nazywany jest także krucyfiksem.

Na osi wertykalnej znajdują się trzy belki poprzeczne. Środkowa, duża jest dla rąk ukrzyżowanego Chrystusa. Górna oznacza tabliczkę z napisem "Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski". Taki napis w trzech językach - greckim, łacińskim i żydowskim - rozkazał przybić do krzyża Chrystusa Piłat. Był to rzymski zwyczaj - ukazywać na tabliczkach winę skazanego. W tradycji prawosławnej, inaczej niż w katolickiej, nogi Chrystusa przebite są nie jednym gwoździem, lecz dwoma - każda noga oddzielnie. Jak wykazują badania Całunu Turyńskiego, tak było w rzeczywistości. Dolna belka jest pod nogi Ukrzyżowanego. Jeden jej koniec jest lekko podniesiony. Ten podniesiony koniec pokazuje na niebo, dokąd udał się dobry łotr, ukrzyżowany razem z Chrystusem, a drugi, opuszczony - na piekło - miejsce dla drugiego łotra, który nie wyraził skruchy.

Często na dole krzyża można zobaczyć wizerunek czaszki. To głowa Adama, który, według legendy, został pochowany na Golgocie, pod miejscem ukrzyżowania Chrystusa. Po szczelinie w skale pod Krzyżem na głowę Adama ścieka kropla krwi Chrystusa, przywracająca życie Adamowi, człowiekowi, ludzkości.

Obok krzyża często przedstawiona jest Bogurodzica i ukochany uczeń Chrystusa - apostoł Jan. Często przedstawiane są narzędzia mąk Chrystusa - włócznia, którą przebito Mu bok, i gąbka z octem, którą podał Mu rzymski żołnierz.

Czasami można zobaczyć krzyż z półksiężycem. Niekiedy ludzie myślą, że jest on symbolem zwycięstwa prawosławia nad muzułmaństwem. Ale krzyż z półksiężycem znany był długo przed starciem chrześcijan z muzułmanami, w czasach wczesnochrześcijańskich: tutaj połączone zostały forma krzyża z kotwicą - znakiem nadziei. Półksiężyc symbolizuje również eucharystyczny kielich z Krwią Chrystusa, zmazującą ludzkie grzechy. Takie krzyże stawiane są na świątyniach, poświęconych Bogurodzicy, ponieważ księżyc, półksiężyc jest znakiem Bogurodzicy, zaś krzyż - znakiem słońca i symbolem Chrystusa.

ruРусский
azАзербайджанский
sqАлбанский
enАнглийский
arАрабский
hyАрмянский
afАфрикаанс
bgБолгарский
cyВаллийский
huВенгерский
viВьетнамский
elГреческий
kaГрузинский
daДатский
heИврит
idИндонезийский
esИспанский
isИсландский
gaИрландский
itИтальянский
kkКазахский
kiКикуйю
zhКитайский
koКорейский
kuКурдский
kyКыргызский
lvЛатышский
ltЛитовский
mkМакедонский
msМалайский
mtМальтийский
mnМонгольский
deНемецкий
nlНидерландский
noНорвежский
pl
ptПортугальский
roРумынский
cebСебуано
srСербский
skСловацкий
swСуахили
tlТагальский язык
tgТаджикский
thТайский
tyvТувинский
trТурецкий
urУрду
uzУзбекский
faФарси
fiФинский
frФранцузский
hiХинди
hrХорватский
csЧешский
svШведский
etЭстонский
jaЯпонский



© Russian Orthodox Mission Society of st. Serapion Kozheozersky
write us